Zwemmerseczeem

Zwemmerseczeem (medisch: tinea pedis) is geen eczeem, maar een schimmelinfectie van (meestal) een of beide voeten. Het wordt ook wel aangeduid met de meer kloppende benaming "voetschimmel".

Het zwembad is de plaats waar mensen de infectie meestal oplopen, vandaar de naam. De aandoening wordt veroorzaakt door een schimmel uit de groep van de dermatofyten, die zich graag nestelt in vochtige huid. Het oplopen van voetschimmel kan gebeuren op plaatsen waar vochtige blote voeten veel voorkomen, zoals in zwembaden of in gemeenschappelijke douches. Een andere oorzaak is soms het dragen van slecht ventilerende schoenen, die zweetvoeten veroorzaken. Heeft de huid een neutrale zuurgraad, dan biedt de huid bescherming tegen voetschimmel. Deze zuurgraad kan echter verstoord worden wanneer de voeten te veel met zeep gewassen worden, of wanneer de zeep niet goed wordt afgespoeld.

Verloop

Bij zwemmerseczeem ontstaat roodheid en schilfering van de huid, meestal beginnend tussen de vierde en vijfde (kleine) teen. Er kunnen pijnlijke kloofjes ontstaan. Later kan de infectie zich uitbreiden naar de voetzool (waarbij kleine met pus gevulde bultjes ontstaan) of de nagels (onychomycose, een vorm van kalknagels). De aandoening kan ook weer spontaan genezen.

Voorkomen

Voetschimmel kan worden tegengegaan of zelfs voorkomen door het nemen van de volgende maatregelen:

  • dagelijks wassen van de voeten, bij voorkeur met weinig of geen zeep, of met een zeepsoort die de zuurgraad van de huid niet aantast;
  • na het wassen van de voeten, de voeten goed afdrogen en extra aandacht aan de (kleine) tenen te schenken;
  • dagelijks schone sokken aantrekken, bij voorkeur sokken die zweet goed opnemen en de huid drooghouden;
  • het dragen van schoenen die goed ventileren;
  • binnenshuis zo vaak mogelijk op blote voeten of sokken lopen;
  • het contact met schimmels vermijden door in kleedruimtes van zwembaden (en sportzalen) zo weinig mogelijk op blote voeten te lopen, en in badruimtes (waterbestendige) slippers te dragen;
  • ook wordt er wel gezegd dat het dragen van een kaneelzool zwemmerseczeem tegengaat;
  • het poederen van zowel de sokken en de schoenen.

Behandeling

Loopt men onverhoopt toch zwemmerseczeem op, dan is behandeling mogelijk met schimmelbestrijdende middelen in de vorm van crèmes, huidspray, smeersel of lotion. Bij de behandeling is wel geduld nodig, tenminste enkele weken. Niet alleen de voeten, maar ook de sokken en schoenen dienen goed gereinigd te worden, om te voorkomen dat de schimmel daarin zijn toevlucht zoekt en later weer terugkomt. De schimmelbestrijdende middelen bevatten imidazoolderivaten, zoals clotrimazol, econazol, miconazol of sulconazol. Deze middelen zijn echter schimmelgroeiremmende middelen. Middelen met terbinafine zijn schimmeldodend en jodiumhoudende middelen met 10% povidonjood werken ook tegen zwemmerseczeem. Sommige mensen zijn overigens allergisch voor deze stoffen.

De behandelingsmiddelen zijn zonder recept verkrijgbaar bij de apotheek, en doorgaans lukt het om met deze middelen de schimmel weg te krijgen. In het geval van hardnekkige of ernstige voetschimmel is het beter om contact op te nemen met de huisarts.

Azijn heeft ook een preventieve en helende werking. Ook wordt beweerd dat het weken in Biotex Groen of Blauw goede resultaten oplevert. Dit is echter niet gevalideerd. Ureum (uit urine) zorgt ervoor dat de huid beter vocht opneemt en daardoor weker wordt. Schilfers kunnen dan sneller verdwijnen.

 

15 vragen over Zwemmerseczeem (Voetschimmel, atletenvoet, kalknagel)

1) Wat is zwemmerseczeem?

Zwemmerseczeem of voetschimmel s een veelvoorkomende infectie van de hoornhuid en/of nagels van de voet door schimmels. Circa 10 tot 15% van de volwassenen lijdt hieraan.

2) Waar kan je last van zwemmerseczeem krijgen?


De meest voorkomende vorm is aan de voeten. Vaak begint zwemmerseczeem tussen de tenen. Meestal tussen de kleine teen en zijn/haar buurman/buurvrouw. Ook de nagels kunnen aangetast worden. Overigens kan de hele voet last hebben van schimmels.

 
3) Hoe herken je ze zwemmerseczeem?
Zwemmerseczeem is te herkennen aan verweking, schilfering en/of rode verkleuring van de huid, jeuk of blaasjes. Als je geen actie onderneemt kan het ook pijnlijk worden omdat er dan kloofjes in de huid kunnen ontstaan. Aan de nagels valt op dat ze vergelen en brokkelig worden.

4) Is er één soort schimmel hiervoor schuldig?
Neen, er zijn meerdere boosdoeners mogelijk die alleen of in combinatie hunproblemen veroorzaken.

5) Hoe kan een zekere diagnose gesteld worden?
De dokter kan, indien nodig, met een microscoop, kweek of fluoricerend licht vaststellen welke schimmel de schuldige is. Over het algemeen maakt de schimmelsoort niets uit voor de behandeling.

6) Hoe kom ik aan zwemmerseczeem?
Zwemmerseczeem is een besmettelijke aandoening die door overdracht van de ene persoon op de andere voet kan over gaan. Een populair verhuisadres is de douche bij zwembaden en sportaccommodaties en andere plaatsen waar men op blote voeten rond loopt. De ruwe duikplank is een onvermoede maar slecht te reinigen plek die ook tot de risicoplaatsen hoort. Maar ook op de bowlingbaan en in de privé-omgeving kan besmetting plaatsvinden.

7) Zijn er nog meer specifieke risicofactoren?
Ja, dat zijn vochtigheid, transpirerende voeten, krappe slecht ventilerende schoenen en sokken van niet absorberend materiaal. Ook beschadiging van de nagel geeft een extra risico. Mogelijk is er ook een genetisch risico waardoor de ene persoon meer last heeft dan de andere.

8) Als ik een schimmel vermoed wat moet ik dan doen?
Het beste kan je dan bij de huisarts langs gaan. Er zijn weliswaar ook via de drogist middeltjes verkrijgbaar maar helaas zijn die, zeker bij schimmel aan de nagels (kalknagels), vaak onvoldoende werkzaam.

9) Wat doet de huisarts dan?
Allereerst kijkt hij/zij of er inderdaad sprake is van een schimmel. Bij een schimmel aan de huid zal meestal een anti-schimmel crème of tinctuur worden voorgeschreven. Bij schimmelinfectie van de nagels zal een pillenkuur worden voorgeschreven. Crème en tinctuur zijn namelijk niet in staat om door de nagel het onderliggende nagelbed te bereiken. Soms, als de tabletten niet worden verdragen, kan het nodig zijn de nagel te verwijderen om daarna het nagelbed met een anti-schimmel crème of - tinctuur te behandelen.

10) Hoe lang gaat een en ander dan duren?
Dat hangt af van de ernst van de situatie. Een beginnende infectie tussen de tenen kan met een week verholpen zijn. Als er sprake is van een "oude" infectie van de grote teennagel is een kuur van een jaar te verwachten.

11) Hoe kan ik zwemmerseczeem voorkomen?
  • De belangrijkste preventie is het dragen van badslippers in openbare douche en sauna gelegenheden en kleedruimten.
  • Na het douchen de voeten goed afdrogen vooral tussen de tenen.
  • Bij transpirerende voeten deze behandelen met een drogend poeder.
  • Houten en kurken vlonders in douches vermijden
  • Bij voorkeur sokken van katoen of van ander vochtadsorberend materiaal dragen.
  • Dagelijks schone sokken aantrekken.
  • Ventilerende goed passende leren schoenen dragen
  • Schoenen die met anderen gedeeld worden tussendoor met antischimmelpoeder behandelen.

12) Als ik bovengenoemde zaken in acht neem loop ik dan geen risico?
Neen, zodra bijvoorbeeld een nagel beschadigd raakt neemt het risico toe dat een schimmel er vat op krijgt. Door bovengenoemde voorzorgsmaatregelen neemt wel het risico af.

13) Als ik mijn zwemmerseczeem behandel ben ik er dan vanaf?
Neen, helaas zwerven de schimmels overal en is herinfectie goed mogelijk. Men zal dus zorgvuldig de kuur moeten afmaken en de nodige hygiëne in acht moeten nemen. Vaak zal, ook nadat de verschijnselen zijn verdwenen, de behandeling nog enige tijd moeten worden voortgezet.

14) Is er nog een extra advies?
Neen, eigenlijk niet. Goede hygiëne en alertheid op klachten moeten voor iedereen vanzelfsprekend zijn. Wat extra kan zijn is dat men ook hiermee niet te lang moet doorlopen en moet voorkomen dat men andere leden in het gezin infecteert.

15) Tenslotte?
Voorkomen is beter dan genezen. Dus: altijd slippers mee en ook gebruiken.

Luister naar je lichaam, dat is je beste adviseur.

Arie Meijboom
(Sport)massagepraktijk Meijboom, Castricum
December 2004
http://www.blessure-aanwijzer.nl